Podpisanie umowy przez konsumenta nie oznacza akceptacji wszystkich postanowień wzorca

W relacjach przedsiębiorca–konsument wciąż pokutuje błędne przekonanie, że „skoro konsument podpisał umowę, to zgodził się na wszystko, co w niej jest”. To nieprawda. Zwłaszcza wtedy, gdy umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca umowy, a więc dokumentu przygotowanego jednostronnie przez przedsiębiorcę.

Prawo bardzo wyraźnie chroni konsumenta przed automatycznym „wciąganiem” go w niekorzystne postanowienia, które nie dotyczą świadczeń głównych i które nie były indywidualnie uzgodnione.

1. Podpis nie oznacza zgody na wszystkie postanowienia wzorca

Zgodnie z art. 384 § 1 k.c., wzorzec umowy wiąże konsumenta tylko wtedy, gdy został mu doręczony przed zawarciem umowy. Jeżeli przedsiębiorca tego nie zrobił – postanowienia wzorca nie stają się częścią umowy, nawet jeśli konsument podpisał dokument główny.

Co to oznacza w praktyce?

  • Konsument nie musi znać treści wzorca, jeśli go nie otrzymał.
  • Konsument nie wyraża zgody na postanowienia, których nie widział.
  • Podpis na umowie nie legalizuje klauzul ukrytych w regulaminach, załącznikach czy „standardowych warunkach”, których przedsiębiorca nie przekazał.

To szczególnie ważne przy postanowieniach dotyczących:

  • kar umownych,
  • ograniczeń odpowiedzialności,
  • dodatkowych opłat,
  • sposobu rozwiązania umowy,
  • automatycznych przedłużeń,
  • obowiązków, które nie wynikają ze świadczeń głównych.

2. Ciężar dowodu spoczywa na przedsiębiorcy

To przedsiębiorca musi wykazać, że:

  • wzorzec został konsumentowi doręczony przed zawarciem umowy,
  • konsument miał realną możliwość zapoznania się z jego treścią,
  • wzorzec był dostępny w sposób jasny, zrozumiały i niebudzący wątpliwości.

Jeżeli przedsiębiorca nie potrafi tego udowodnić – wzorzec nie wiąże konsumenta.

To wynika wprost z art. 385 § 4 k.c., który stanowi, że ciężar dowodu w zakresie indywidualnego uzgodnienia postanowień spoczywa na przedsiębiorcy. W praktyce sądy stosują tę zasadę również do wykazania doręczenia wzorca.

Co to oznacza dla przedsiębiorców?

Jeśli przedsiębiorca chce, aby wzorzec umowy był skuteczny, musi:

  • doręczyć go konsumentowi przed podpisaniem umowy,
  • potrafić to udowodnić,
  • zadbać, aby wzorzec był jasny, czytelny i dostępny.

W przeciwnym razie postanowienia wzorca – zwłaszcza te niekorzystne dla konsumenta – nie będą obowiązywać, nawet jeśli widnieją w dokumentach.

Co to oznacza dla konsumentów?

Konsument nie jest związany:

  • klauzulami, których nie widział,
  • regulaminami, których mu nie doręczono,
  • postanowieniami ukrytymi w załącznikach,
  • zapisami, które nie dotyczą świadczeń głównych i nie były indywidualnie uzgodnione.

Podpis nie jest „zgodą na wszystko”.

Co na to sądy? Praktyka o dziwo nie jest jednolita, co generuje dodatkowe koszty postępowań odwoławczych po stronie konsumentów, ale też przedsiębiorców, którzy koniec końców w tym przypadku nie są na najlepszej pozycji.

Wpis ma charakter ogólny, popularyzatorski i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Dlatego autor nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie treści wpisu. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej, proszę o kontakt telefoniczny lub emailowy.

„Uchwała hałasowa” SN z kwietnia 2024 r.- wysokie odszkodowania za OOU

Uchwała

Sądu Najwyższego

z dnia12 kwietnia 2024 r.

III CZP 56/23

Roszczenie odszkodowawcze z tytułu obniżenia wartości nieruchomości w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania

TEZA aktualna

Właścicielowi nieruchomości, której wartość zmniejszyła się na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, o którym mowa w art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 54), jednak bez związku ze szczególnymi ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a ustawy – Prawo ochrony środowiska, przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 2 tej ustawy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Władysław Pawlak (spr.).

Sędziowie SN: Agnieszka Piotrowska, Marta Romańska.

Sentencja

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym 12 kwietnia 2024 r. w Warszawie

w sprawach z powództw: T. W., Ż. W., M. W., M. Ł., K. Ł., P. Ł., B. Ł., W. Ł., L. B., L. P., A. G., M. R. i J. R. przeciwko Portowi Lotniczemu spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o zapłatę,

na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 21 września 2023 r., II Ca 913/19, zagadnienia prawnego:

„Czy właścicielowi nieruchomości której wartość zmniejszyła się na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, jednak bez związku z ze szczególnymi ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 z późn. zm.) przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 2 tej ustawy?”

podjął uchwałę:

Właścicielowi nieruchomości, której wartość zmniejszyła się na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, o którym mowa w art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 54), jednak bez związku ze szczególnymi ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a ustawy – Prawo ochrony środowiska, przysługuje odszkodowanie na podstawie art. 129 ust. 2 tej ustawy.

III CZP 56/23 2

Agnieszka Piotrowska Władysław Pawlak Marta Romańska

Sprzedaż konsumencka wg ustawy o prawach konsumenta

Zgodnie z ustawą o prawach konsumenta w brzmieniu od 01 stycznia 2023 r.: w razie braku zgodności towaru z umową konsumentowi przysługują uprawnienia określone w ustawie o prawach konsumenta (oczywiście z wieloma wyjątkami). Do umów zobowiązujących do przeniesienia własności towaru (w tym rzeczy ruchomych, wody, prądu, gazu, oczywiście z zastrzeżeniami) na konsumenta, w tym w szczególności umów sprzedaży, umów dostawy oraz umów o dzieło będące towarem, nie stosuje się przepisów księgi trzeciej tytułu XI działu II ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Sposób zredagowania ustawy [np. posługiwanie się terminem towaru przez ustawę budzi wątpliwości interpretacyjne związane z tym, że w Kodeksie cywilnym ustawodawca posługuje się innym nazewnictwem, a sprzedaży podlegają rzeczy; dodatkowo zgodnie z definicją ustawową towarem są pewne kategorie – ruchomości, gaz, prąd, oferowane do sprzedaży, ale z ustawy nie wynika wystarczająco precyzyjnie, czy również sprzedane?; ponadto skoro towarem mają być rzeczy ruchome, gaz oraz prąd,  trudno sobie wyobrazić dzieło będące towarem z samego gazu i prądu (a może ustawodawcy chodziło o „dzieło nie-usługę”, czy dobro konsumpcyjne niewyłączone przez ustawę, czy dzieło – rzecz ruchomą?)], potwierdza, że ustawodawca ma kłopot ze zdefiniowaniem tego, co podlega sprzedaży (i w ogóle z określeniem zakresu stosowania ustawy, który byłby spójny z koncepcjami przyjętymi w polskim prawie cywilnym). Na uwagę zasługuje fakt, że model dochodzenia roszczeń z umowy sprzedaży konsumenckiej (takiej, której stroną jest konsument), formalnie uległ zmianie, gdyż od stycznia br nie stosuje się w odniesieniu do konsumentów przepisów o rękojmi za wady rzeczy sprzedanej. Ustawa zawiera szereg odrębności w stosunku do regulacji Kodeksu cywilnego, w szczególności rezygnuje w ogóle z posługiwania się pojęciem wady na rzecz niezgodności z umową. Należy jednak pamiętać, że do umów zobowiązujących do przeniesienia własności towaru zawartych przed dniem wejścia w życie nowelizacji stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc również rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków zawierania i wykonywania umów sprzedaży z udziałem konsumentów, a w zakresie nieuregulowanym w Kodeksie oraz rozporządzeniu, dyrektywę 99/44 (oczywiście z wieloma zastrzeżeniami).

W rezultacie wprowadzonej zmiany powstała hybryda łącząca model dochodzenia roszczeń oparty na common law z elementami prawa kodeksowego. Teoretycznie zawarcie wszystkich regulacji dotyczących konsumentów w jednej ustawie mogłoby doprowadzić do tego, że takie źródło poznania prawa byłoby bardziej czytelne. Jednakże w związku z brakiem ukształtowanej praktyki orzeczniczej co do nowej wersji przepisów, konsumentom długo jeszcze będzie towarzyszyła niepewność w zakresie sposobu dochodzenia przez nich roszczeń i wykonywania uprawnień, np. jeśli chodzi o wady prawne, które to pojęcie w nowej ustawie w ogóle nie występuje. Pomoc zawodowego prawnika często może być wręcz konieczna, ponieważ na potrzeby interpretacji nowych przepisów przydatna może być zarówno znajomość praktyki stosowania przepisów prawa międzynarodowego w zakresie sprzedaży dóbr/towarów, jak i dotychczasowego orzecznictwa sądów polskich na gruncie Kodeksu cywilnego.

 

Wpis ma charakter popularyzatorski i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Autorka nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie treści wpisu. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej, proszę o kontakt telefoniczny lub mailowy.